Ara

Çocuklarda Çalışma Alışkanlığı

“Çocuğum bir türlü çalışma disiplinini oturtamadı. Her gün çalışmaya başlamak için saatlerimizi harcıyoruz. Sık sık uyarmak ve hatırlatmak zorunda kalıyoruz. Ne uyarmak, ne hatırlatmak ne de verdiğimiz öneri ve öğütler bir işe yarıyor. Yaramadığı gibi, çocuğumuzla bu konuda oldukça zıtlaşıyoruz ve işler daha da çıkmaza giriyor…”

Değerli velilerimiz, hangi anne – baba çocuğunun eğitim yaşamında başarılı olmasını istemez ki? Hangi çocuk kendi çalışma disiplinini oturtana kadar zorluk çekmemiştir? Bir düşünelim. Uyarmalar, hatırlatmalar, öğüt vermeler ne kadar işe yaramıştır çocuklar üzerinde? Uyarılan çocuklar, “-Haklısınız hemen çalışmaya başlıyorum” deyip, bir daha hiç bir uyarıya gerek kalmaksızın çalışma alışkanlığını bir seferde geliştirebilmiştir?

Gerçek anlamda çalışma alışkanlığı ne demektir?

Doğru bilinen yanlışlardan biri çalışma alışkanlığının “saatlerce, sayfalar dolusu çalışmak” olduğudur. Çalışma alışkanlığı, yaş dönemine bağlı olarak, farklı becerileri içermektedir. Çocuklarda çalışma alışkanlığı, anaokulu ve ilköğretim 1.- 3. sınıf düzeyinde, “düzen kavramının ve özdenetim becerisinin kazanılması” anlamına gelirken; İlköğretim 4.sınıf itibariyle, “karar verme ve verilen kararın sorumluluğunun üstlenilmesi” becerisi olarak karşılık bulmaktadır.

Çalışma alışkanlığı kavramını bir cümle olarak ifade etmek gerekirse; düzen oluşturma, özdenetim ve karar verme becerisinin kazanılması; yani “yaşamın planlanması” olarak ifade etmek yerinde olacaktır.

Peki çocuğumuzda çalışma alışkanlığını nasıl oluşturabilir? Karar verme ve verilen kararın sorumluluğunu üstlenme becerisini nasıl kazandırabiliriz? İşte altın kurallar:

1. Çocuğunuza iyi bir model olun,
2. Aile içindeki her bireyin sorumluluklarını yapacağını aile içi özel toplantılarla netleştirin,
3. Çocuğunuza “Bu gün ne yapmayı planlıyorsun” sorusunu yönlendirerek, çalışma planını oluşturmasında hatırlatıcı olun.

İyi Bir Model Olmak Ne Demektir?

Son yıllarda yapılan araştırmalar, özellikle 5-8 yaş grubu çocukların tutum ve davranışları aile yaşamının bir yansıması olarak ortaya çıktığını göstermektedir. Hafta içerisinde ailedeki eve giriş-çıkış, yemek, uyku, dinlenme ve etkinlik-aktivite saatleri çok önemlidir. Bu saatlerin düzenli olması, mümkün olabildiğince aksatılmaması, çocukta zaman kavramını pekiştirecektir. Özellikle ebeveynlerin planlı ve düzenli yaşam çabaları çocuklar için dikkatle izlenen bir durumdur. Çocukların düzen ve plan kavramını kazanmalarında etkili olan faktörlerden bir diğeri de, akşam eve dönüşten sonraki saatlerin ve hafta sonu günlerinin ailece nasıl değerlendirildiğidir. Örneğin; akşam saatlerinin öylesine geçip gitmesi, televizyon karşısında zaman zaman sohbet ederek, zaman zaman TV programlarını izleyerek zaman geçirilmesi, çocuğa okul dışındaki zamanını bu şekilde geçirmesi gerektiğini öğretir. Hafta sonlarının herhangi bir program olmadan gelişigüzel değerlendirilmesi ise; çocuğa hafta sonunda gelişigüzel davranılacağını öğretir. Okul ve iş dışındaki zamanların bu şekilde geçirileceğini öğrenen çocuktan, çalışma alışkanlığını kazanmış olmasını beklemek pek de mümkün değildir. O nedenle, çocuğunuzla mutlaka karar vereceğiniz koşullarda, iş ve okul dışındaki zamanları nasıl değerlendireceğiniz ile ilgili planlamalar yapmanız iyi bir başlangıç olacaktır.

İş ve okul dışındaki zamanlar nasıl değerlendirilebilir;

* Önceden planlanmış zaman dilimleri içinde geçirilmelidir,
* Yapılan plana mutlaka uyulmalıdır,
* Hobi ve kişisel gelişim için etkinliklere zaman ayrılmalıdır.

Aile içindeki bireylerin sorumluluklarını belirginleştirmek ne demektir?

“Aile içinde herkesin sorumluluğu vardır, ebeveynler çocuklarını iyi yetiştirebilmek ile ilgili sorumludurlar” düşüncesi sorumlulukların iyi anlaşılması için yeterli değildir. Bu nedenle, aile içerisinde her üyenin bireysel sorumluluklarının belirginleştirilmesine ihtiyaç vardır. Bunun için;

a) Ailenizdeki her bireyin sorumluluklarının neler olduğunu belirlemek üzere çocuğunuzla yapacağınız “Aile İçi Sorumluluklarımız” konulu bir toplantı yapabilirsiniz. Anne-baba olarak, önce kendi sorumluklarınızdan söz edebilirsiniz (işteki sorumluluklarınız, ev içerisindeki sorumluluklarınız, çocuklarınıza karşı sorumluluklarınız, yakın çevrenize karşı sorumluluklarınız vb…)
b) Bu toplantıda çocuklarınızın da sorumluklarını (evdeki, okuldaki, sınıftaki, arkadaşlarına, kardeşlerine karşı sorumlukları vb…) belirlemeli ve bu konuda netleşmelisiniz.
c) Sizin ve çocuğunuzun sorumluluklarını listeleyebilir ve herkesin görebileceği bir alana asabilirsiniz.
d) Her haftasonu “Aile İçi Sorumluluklarımız” konulu toplantıyı yineleyerek, toplantıda yerine getirilmeyen ve getirilen sorumlulukları nedenleri ile birlikte ele alabilirsiniz. Listelere eklenecek yeni sorumluluklar varsa; ilgili aile üyesinin listesine ekleyebilir, gündemden düşen (artı kazanım haline gelmiş) sorumlulukları da listelerden çıkarabilirsiniz.
e) Anne-baba olarak o hafta içinde yerine getiremediğiniz sorumluluklarınız varsa; toplantıda mutlaka itiraf etmeli ve telafi etmek için neler yapacağınızı mutlaka söylemelisiniz. Böylece çocuğunuzun yerine getiremediği sorumlulukları dile getirmesini teşvik etmiş, aynı zamanda, çocuğunuz için olumlu bir model olmuş olursunuz.
f) Her hafta 15 – 20 dakikanızı ayırarak bu işlemleri ara vermeden tekrarlayarak pekiştirebilirsiniz.

“Bugün ne yapmayı planlıyorsun?” sorusu ne demektir?

Çocuklarımızın zamanı iyi değerlendirebilmeleri, günü yakalayabilmeleri için “Bugün ne yapmayı planlıyorsun ?” sorusu çok önemli ve bir o kadar da stratejik bir sorudur.

Kuşkusuz ki, eğer geleceği değiştirmek ve kontrol altına almak istiyorsak “Bugünü” değerlendirmemiz ve değişimi hayallerimizde değil “Bugünde” gerçekleştirmemiz gerekir. Çünkü ancak “ bugün” kontrolümüz altında olacaktır ve bizler sadece kontrolümüzde olan şeyleri değiştirebiliriz. Böylelikle; bugün ne yapacağını planlayan çocuk aynı zamanda geleceğini de planlamaya başlamış olacaktır. Gününü planlama alışkanlığı kazanamayan çocuklar, yakın gelecekte görev ve sorumluluklarını erteleme, yarım bırakma, bunlardan vazgeçme gibi davranışlar sergilerler.

Oysa ki hayatı planlama, çocuğun özdenetim becerisini kazanmasında “olmazsa olmaz” koşullardan bir tanesidir. Çocuklarımızın bir gün öncesinden yarın ne yapacağını planlarını yapmasını teşvik etmemiz önemli bir adımdır. Planlamada her türlü kararı çocuğumuzun vermesini sağlamak planın uygulanmasını kolaylaştıracaktır. Bunu şu şekilde gerçekleştirebiliriz: “Yarın neler yapacağını, ne zaman yapacağını ve ne kadar zaman ayıracağını belirle. Bütün bunları belirlerken çok iyi düşün ki, yaptığın planlama hayatını kolaylaştırsın. Planını oluştur ve bize bildir. Yardım istersen yardımcı olmaya hazırız. Biz de kendi planımızı seninle paylaşacağız.” şeklinde bir konuşma yaparak çocuğunuzu eyleme daha kolay geçirebilirsiniz. Çocuk planını yaptıktan sonra, gerçekten çok önemli gerekçeler yoksa, kendisi uygulamayı sürdürürken, sizde mutlaka konuya gerekli özeni gösterin ve kendi planınızı da titizlikle uygulayın. Bundan da, çocuğunuzun haberdar olmasını sağlayın. İlk planlamalar, çok iyi düşünülmediği için bir miktar sıkıntı oluşturabilir. Bu durum sizi umutsuzluğa sürüklemesin. Bu durum, bir sonraki planlamanın daha dikkatle yapılmasını sağlayacaktır.

Unutulmamalıdır ki; çocukların kendi hayatını organize edebilmeyi öğrenebilmesi, günlük planlamalar yaparak minik egzersizlerle etüt etmesi ile mümkündür. Böylelikle, kendine en uygun planlamayı yapmayı bireysel olarak oluşturacak ve bu konuda öz disiplin geliştirebilecektir.

Değerli ebeveynler, her becerinin kazanılması belirli bir süreç içerisinde gerçekleşir. Ve her çocuğun becerileri ve geliştirdiği alışkanlıklar kendi ihtiyaçlarının bir yansımasıdır. İşe öncelikle, kendinize bunun bir süreç olduğunu, her çocuğun ihtiyaçlarının farklı olduğunu, çocuğunuzun oluşturacağı öz disiplin konusunda müdahaleci değil destekleyici bir politika izlemeniz gerektiğini hatırlatarak başlamanız, bu sürecin kolay ve sağlıklı atlatılması için şarttır. Kendinize ve çocuğunuza zaman verin ve fırsat tanıyın. Çocuğunuzun önemli bir yaşam becerisi olan çalışma alışkanlığını kazanabilmesi için zamana ihtiyacı olduğunu lütfen unutmayın.

Deha Koleji Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Birimi

Haberler